Cornelis de Vries

1709-1770

Ons verhaal begint in Schermerhorn met een huwelijk van Germen Pouwels, ook wel Germen Cornelis, met Neeltje Cornelis Heeres op 11.2.1709. In hetzelfde jaar op 24.11.1709 vindt de doop plaats van Cornelis Germens, die zich later in Spaarndam Cornelis de Vries zal noemen. Waarschijnlijk is Germen Pouwels kort daarna overleden, want er zijn in het doopboek geen andere kinderen van Germen genoteerd, terwijl in een transportakte gedateerd 18.4.1715 Neeltje Cornelis als weduwe wordt aangeduid. In het lidmatenregister vinden we nog wel dat Neeltje op 5.4.1711 belijdenis heeft gedaan, maar van Germen ontbreekt elk spoor.

Als veel later Neeltje Cornelis doopgetuige is voor haar kleinzoon, die te Spaarndam in 1742 wordt gedoopt, is aangegeven dat zij zelf niet aanwezig is en dat als haar vervangster optreedt Trijntje Jacobs Koeck. Mogelijk is zij in Schermerhorn blijven wonen.

Een maand na hun trouwen verkoopt Germen Cornelisz op 2.3.1709 aan zijn zwager, Taems Cornelis Heeres, de helft van een huis met erve op het Zuid, waar de koper -Taems dus- tegenwoordig in woont. Op 18.4.1715 koopt Neeltje Cornelis Heeres een huis op het zuidland te Schermerhorn van Jacob Cornelisz. Houtkoper.

Neeltje en Taems zijn dus broer en zus van elkaar en beiden kinderen van Cornelis Jansz Heeres en Nel Taems. Vader Heeres komt dikwijls in akten voor als schepen in Schermerhorn.

Op welke manier Cornelis Germens de Vries, de zoon van Germens Cornelis en Neeltje Cornelis Heeres, naar Spaarndam is gekomen, hebben we (nog) niet kunnen opklaren. Misschien woonde er al familie in Spaarndam, want de naam Heeres treft men in deze plaats later aan. Hoe dan ook, Cornelis duikt in Spaarndam op als hij aldaar op 10.5.1733 trouwt met Gridtje Hendriks Knecht of Knegt, ged. Spaarndam 1.4.1709, ov. ald. 21.4.1734, dr. van Hendrik Engels Knecht en Annetje Klaas Konings. Uit het vervolg zal blijken dat de familie Knecht grond in Schermerhorn bezat, zodat deze familie een band met deze plaats moet hebben gehad.

De herkomst van de naam De Vries hebben we nog niet kunnen achterhalen. Het is mogelijk dat de achternaam of bijnaam al in Schermerhorn werd gebruikt, maar het zou ook kunnen zijn, dat Cornelis de eerste drager van deze naam was. In de nieuw aangelegde registers uit Schermerhorn beperkt de predikant zich bijna uitsluitend tot de doopnamen en patronymen, misschien omdat achternamen nog niet in zwang waren of omdat de predikant in kerkelijke stukken de achter- of bijnamen zoveel mogelijk vermeed.

In Spaarndam was het gebruik van achternamen in dezelfde tijd al heel gewoon. Zo komt de naam Knecht of Knegt al in de 16e eeuw in Spaarndam voor en deze familie behoort dan ook tot de oudste geslachten van Spaarndam.

Spaarndam ontleent zijn naam aan de dam met sluis, die op grond van octrooien door de graven van Holland verleend, in 1253 en 1285 als beschermende keermuur tegen het opdringende water van het IJ is aangelegd. De sluis diende als verbinding met en uitwatering via het Spaarne naar het achtergelegen Haarlem en het Rhijnland. In later tijden heeft men het aantal sluizen tot vier uitgebreid, waarvan een sluis bij Haarlem, twee bij het Rhijnland en een bij Woerden in onderhoud waren.

Spaarndam vormde een ambacht dat bestuurd werd door een schout en schepen, die elk jaar door de baljuw werden benoemd. In de 17e eeuw bedroeg het aantal huizen ongeveer 65 en in de 18e eeuw tussen 75 en 80, terwijl het aantal inwoners in de 18e eeuw rond 400 beliep. De voornaamste bezigheid in Spaarndam bestond uit visserij, daarnaast toeleveringen zoals scheepmakerijen, mastenmakerijen en blokkemakerijen (d.i. katrollen) als ook de bediening van de sluizen door de wachter met hulp van foyers.

Keren we terug naar de familie Knecht, waarvan we enkele generaties kennen:

  1. Claes Jansz. Knecht, schepen in 1605, 1611 en 1617.
  2. Abraham Claesz. Knecht, schepen in 1620, 1626, 1629, 1630, 1633 en 1637.
  3. Frederik Abrahams Knecht, ged. Spaarndam 16.11.1614, tr. ald. 31.5.1638 Trijntje Engels, dr. van Engel Floresz en Diewer Cornelis.
  4. A. Engel Frederiks Knecht, ged. Spaarndam 21.8.1644, tr. (1) Trijntje Hendriks, tr. (2) Spaarndam 24.2.1697 Antjen Engelen van Assendelft, wed., wonend te Spaarnwoude.
    B. Aagje Frederickx Knecht, ged. Spaarndam 17.11.1641, ov. tussen april 1676 en januari 1678, tr. ald. 14.5.1663 Fuijt Gerrits Buijtelaar, ged. Alkemade 9.5.1638, ov. voor november 1686.
  5. Hendrik Engels Knecht, ov. Spaarndam 14.6.1729, tr. voor 1696 Annetje Claes Konings. Kinderen uit dit huwelijk:
    1. Trijntje, Spaarndam ald. 1.4.1696.
    2. Klaas, ged. Spaarndam 25.5.1697, tr. (1) ?, tr. (2) ald. 25.2.1731 Maritje Jacobs Schoorl, ged. Koedijk, tr. (3) ald. 5.2.1747 Grietje Ariëns, ged. Stavoren.
    3. Trijntje, ged. Spaarndam 30.8.1699, tr. ald. Willem Jansz. Deze tr. nadien ald. 25.4.1728 Aagje Jans van Limmen.
    4. Gerrit, ged. Spaarndam 21.8.1701, tr. ald. 20.11.1724 Maritje Jans van Limmen.
    5. Gridtje of Grietje, ged. Spaarndam 1.4.1709, ov. ald. 21.4.1734, tr. ald. 10.5.1733 Cornelis de Vries.

Cornelis zal later nog trouwen met Antje Jans van Limmen, waaruit de nauwe banden tussen de families Knecht en Van Limmen mogen blijken. De verstrengeling komt door het navolgende nog sterker tot uiting. De reeds genoemde Aagje Frederickx Knecht, getrouwd met Fuijt Gerrits Buijtelaar, krijgen de volgende kinderen, die alle te Spaarndam zijn gedoopt:

  1. Maritje, ged. 14.12.1664, ov. jong.
  2. Cornelis, ged. 9.5.1666, ov. jong.
  3. Adriaan, ged. 18.7.1668, begr. ald. 27.4.1748, tr. (1) ald. 28.7.1697 Lijsbeth Dirks Droog, tr. (2) ald. 29.10.1708 Diewertje Dirks, tr. (3) Wormer 23.6.1715 Grietje Cornelis, wed. Pieter Cornelis van der Sluijs.
  4. Trijntje, ged. 13.7.1673, begr. ald. 14.8.1744, tr. (1) ald. 2.3.1692 Jacob Jansz. Koster, tr. (2) ald. 10.3.1697 Jan Klaasz. van Limmen, weduwnaar. Dit echtpaar krijgt de hiervoor genoemde drie dochters (Aagje, Maritje en Antje).

Cornelis de Vries trouwt dus Spaarndam 10.5.1733 met Gridtje Hendriks Knegt. "Na vertoning van 's lands gerechtigheden waren voldaan zijn hunne huwelijksche voorstellingen ingewilligt is geschieden op de 26e april en 10e mei 1733 en zijn voor de gemeenen onverhindert geschied in den huwelijkschen staat bevestigt den 10en meij 1733 te Sparendam."

Gridtje Hendriks Knecht sterft reeds Spaarndam 21.4.1734 bij de geboorte van een naamloos kind, dat op de zelfde dag als de moeder overlijdt. Tamis Kaats doet van het overlijden op 24.4.1734 aangifte. Kort daarna vindt een opgave plaats ten behoeve van de collaterale erfgenamen en de 20ste penning van stukjes grond gelegen in Schermerhorn en die eigendom waren van de overleden Gridtje. Eerst bij akte d.d. 30.1.1742 gaat Cornelis de Vries over tot verkoop van bedoelde stukjes grond aan de kinderen en erfgenamen van wijlen Tames Heeres, de oom van Gridtje Knecht. In deze akte, die voor schout en schepenen van Schermerhorn is verleden, vinden we Cornelis aangeduid als Cornelis Germentsz de Vries uit Spaarndam.

En jaar na het overlijden van Gridtje hertrouwt Cornelis de Vries te Spaarndam 1.5.1735 Wijntje Simons Kant, ged. Beverwijk 5.12.1708, ov. Spaarndam 9.8.1739. Wijntje is de dochter van Zymon Bastiaansz Kant en Willempje Cornelis Knap, geh. Beverwijk 6.12.1702. Van Zymon is verder niets gevonden, maar Willempje Cornelis Knap, ged. Beverwijk 23.3.1677, is de dochter van Cornelis Aertse en Weijntje Yven, geh. Beverwijk 2.9.1665.

Toevalligerwijze grenst een van de stukjes grond, dat Gridtje Knecht in Schermerhorn bezat, aan die van een Cornelis Aertsz, maar deze aangelegenheid speelt eerst 1734-1735.

Kinderen van Zymon en Willempje zijn alle in Beverwijk gedoopt:

  1. Cornelis, ged. 1.7.1703.
  2. Bastiaan, ged. 21.5.1705, ov. Spaarndam 7.11.1782, tr. ald. 12.12.1728 Trijntje Adriaan Buijtelaar, ged. Spaarndam 27.9.1705, ov. ald. 18.5.1782, dr. van Adriaan en Lijsbeth Dirks Droog (reeds eerder vermeld).
  3. Leuntje, ged. 20.3.1707, tr. ald. 25.3.1731 Pieter Bos uit Velzen.
  4. Weijntje, geh. met Cornelis de Vries.
  5. Marijtje, ged. 11.1.1711.
  6. Willem, ged. 3.4.1712, tr. ald. 17.4.1735 Antje Roukes, wed., en vertrekt in 1735 naar Velzen.
  7. IJff, ged. 20.1.1714.

Het echtpaar De Vries-Kant krijgt drie kinderen, die in Spaarndam zijn gedoopt:

  1. Gerrit, ged. 29.1.1736, ov. ald. 22.10.1788.
  2. Willem, ged. 17.11.1737, ov. ald. 13.5.1754.
  3. Neeltje, ged. 2.8.1739, ov. ald. 10.8.1739.
De moeder, Wijntje Kant overlijdt na de geboorte van haar derde kind.

Vlak voor het overlijden van Wijntje heeft Cornelis de Vries een huis met erve aan het Vissersend gekocht van Gerrit Knegt, zijn zwager uit het eerste huwelijk met Gridtje Knegt, voor f. 600 contant.

Een jaar later hertrouwt Cornelis de Vries Spaarndam 21.2.1740 Antje Jans van Limmen, ged. Spaarndam 20.8.1706, ov. Spaarndam 3.4.1764, dr. van Jan Klaasz. van Limmen en Trijntje Fuiten Buitelaar.

Cornelis geeft op 5.4.1740 dit huwelijk aan en betaalt f. 6 voor beiden.

Jan Klaasz. van Limmen, geb./ged. (RK) Spaarnwoude 4/5.3.1674, ov. Spaarndam ?.6.1706, ?.5.1709 herv. begraven, trouwt (1) Spaarndam herv. 14.2.1694 Jannetje Paulus, j.d. uit Amsterdam. Hij trouwt (2) Spaarndam 10.3.1697 Trijntje Fuiten, wed. Jac. Jansz. Koster. Kinderen uit dit tweede huwelijk zijn:

  1. Maritje, ged. Spaarndam 15.2.1697.
  2. Aachje, ged. Spaarndam 9.8.1699.
  3. Klaas, ged. Spaarndam 20.1.1701.
  4. Fuyte, ged. Spaarndam 11.2.1703.
  5. Aachje, ged. Spaarndam 17.10.1704.
  6. Annetje, ged. Spaarndam 20.8.1706.

Het aangaan van het derde huwelijk vergt een nadere regeling, gedaan bij testament van 29.6.1740 voor notaris Willem Baart te Haarlem[1]. Uit dit huwelijk spruiten de volgende kinderen:

  1. ?, geb. ov. Spaarndam 17.2.1741.
  2. Tametz, ged. Spaarndam 9.9.1742, ov. Zaandam 20.3.1798.
  3. Maritje, ged. Spaarndam 13.9.1748, ov. ald. 29.5.1752.

Per 5.6.1742 heeft de plaatselijke overheid een overzicht opgesteld van alle woningen te Spaarndam met opgave van de naam van de hoofdbewoner. Uit dit overzicht lichten wij enkele namen en adressen van personen die in het verhaal van Cornelis de Vries een rol hebben gespeeld:
Vissersendt:
3. Jarig Heeris, een visscher.
11. Derk Buytelaar.
12. Cornelis de Vries, visscher heeft een ....
     Jacob van Petten, visscher, in 't selve huys.
     Arie Broersse, Santschipper, id.
     Engel Dolleman, foyer, en eendijker.
15. Fuyt Buytelaar, out afgeleeft visscher.
     Bastiaen Simons, visscher.
18. Gerrit Buijtelaar, scheepmakersknegt.
19. De wed. Willem Janse, met ses kindern sonder kostwinning.
28. Klaes Knegt, visscher.
Kolk:
41. Dirk Noltus, foyer en arbeider, en kommenijhouder.
42. Teuwis Noltus, chirurgijn.
Op de Pol:
54. Klaes van Limmen, mast en blookemaker.
Kolk Oostzijde:
62. Jurriaan Vet, schoenmaker.
63. De wed. Jacob Koster, blookemaakster, werkt met twee knegten en een jonge.
82. Jurriaen Vet, een schoenmaker, werkt met een knegt en een jonge.

De Kolk was een driehoekig haventje achter de sluis, waarin wel 30 tot 35 schepen op het schutten konden wachten. Het Visschersend was een deel van de Rhijnlandsche Dijk, waarachter een dertigtal huizen waren gebouwd, die meest aan vissers toebehoorden.

Het gaat Cornelis zeker niet slecht, want op 6.12.1753 koopt hij van Jan Heeris een huis voor f. 300 contant. Deze Jan heeft zeker geld nodig, daar hij tevens een huis met schuur en bakkerij voor f. 2150 contant aan Jacob Karreman verkoopt. Deze laatste leent f. 1000 bij Cornelis de Vries tegen rente met genoemd huis als onderpand om zijn aankoop voor een deel te financieren.

In het volgende jaar verkoopt Cornelis op 7.2.1754 de twee voorste woningen van zijn huis aan Arend Nieven voor f. 400 en de koper mag aldaar vis laden, lossen en bergen, op voorwaarde dat hij een vierde deel meebetaalt aan de onderhoudskosten van de wal.

In het zelfde jaar sterft zijn zoon Willem, 16 jaar oud, zodat Cornelis slechts twee jongens overhoudt, Gerrit en Tames.

De oudste, Gerrit, trouwt Spaarndam 25.2.1759 met Jannetje Jacobs Koster, dr. van Jacob Jacobs en Trijntje Koek.

Na het overlijden van Antje Jansz van Limmen op 3.4.1764 hertrouwt Cornelis voor de vierde maal met Jannetje Dyrks Vet of Buijtenhuijs en wel Spaarndan 24.6.1764, wed. van Dirk Noltus.

Jannetje Vet was geboortig uit Harderwijk en is in haar jeugd met ouders en de andere kinderen naar Haarlem verhuisd, waar zij bij ds. F. Arnoldi in de loop van 1741 belijdenis heeft gedaan. Haar getuige was Dirckje Hensken. Jannetje woonde toen in de Lange Veerestraat.

Zij trouwt Spaarndam 16.11.1749 Dirk Noltus, geb. Amsterdam, wedn. van Margrietje Alexanders Kranepoel, geh. Spaarndam 11.5.1732. Het overlijden van Dirk is aangemeld Spaarndam 6.6.1763.

Van Jannetje kennen we twee broers, Gerrit en Jurriaan. Gerrit, jm. van Harderwijk, ov. Spaarndam 9.1.1787, wonend te Spaarnwoude, tr. Spaarndam 24.7.1746 Trijntje Jacobs Koek, wed. van Jacob Koster. Jurriaan, waarschijnlijk identiek met Jurriaen, ged. Harderwijk 6.11.1701, zn. van Dirck Jurriaansz en Geertruijd Peters, wedn., tr. te Spaarndam Geertruij van Leuwen, geb. Haarlem, wonende te Spaarndam, wed. van Mattheus Noltus. In 1742 woont hij als schoenmaker aan de Kolk Oostzijde evenals Trijntje Koek, toen wed. Jacobs Koster.

Voordat Cornelis de Vries en Jannetje in het huwelijk treden, vindt een regeling plaats van de positie van de minderjarige zoon Tames, die als voogden krijgt zijn halfbroer Gerrit en de broer van Jannetje Vet, Gerrit Vet. Tames ontvangt een legaat van f. 700. Overigens testeren de huwenden elkaar en zoon Gerrit de Vries tekent de akte mee, die op 14.6.1764 te Haarlem voor notaris Gallé is verleden[2].

Of Tames met deze regeling erg tevreden was, kan men betwijfelen. In ieder geval verlaat hij het ouderlijk huis op 18.11.1764, op welke datum hij trouwt met Jaapje Buijsman, geb. Spaarndam 13.2.1746, dus 18 jaar oud.

Intussen heeft Cornelis aan Jan Dirkse Bogaars op 26.4.1764 f. 400 geleend voor de aankoop van een huis. Het vissen loopt voor Cornelis ten einde en op 2.12.1769 verkoopt hij schip "met zijl en rijl" voor f. 800 aan Pieter en Teunis Gijsbertz Schoone uit Assendelft. Vlak voor zijn dood doet Cornelis met zijn vrouw afstand van een tweetal huizen aan de Noordzij Kolk door verkoop aan zoon Gerrit de Vries voor f. 1600 op 1.1.1770.

Na het overlijden van Cornelis op 6.8.1770 blijft Jannetje voorlopig nog in Spaarndam wonen. Zij vermaakt goederen aan Gerrit de Vries per akte 94 voor notaris H. Froicken te Haarlem in het jaar 1776. Waar en wanneer Jannetje is overleden, hebben we nog niet gevonden.

Noten
[1]  Not. arch. 875 G.A. Haarlem.
[2]  Akten 198 en 202, d.d. 8.6. en 14.6.1764, Not. arch. G.A. Haarlem.